Hollanda Doğu Hindistan Şirketi'nde 400 yıllık toksik liderlik izleri

Anglia Ruskin Üniversitesi'nden bir araştırma ekibi, Hollanda Doğu Hindistan Şirketi'nde görev yapan tüccar yönetici Jeronimus Cornelisz'in, tarihte belgelenmiş ilk 'kurumsal psikopat' olabileceğini tespit etti. Söz konusu çalışma, toksik liderlik özelliklerinin kökenlerini incelerken, bu davranış kalıplarının küresel kapitalizmin ilk dönemlerinde, yaklaşık 400 yıl önce zaten var olduğunu gösteriyor.

Indyturk'ta yayınlanan habere göre, araştırmacılar, dünyanın ilk çok uluslu ve hissedar sahipli şirketlerinden biri olan Hollanda Doğu Hindistan Şirketi'nin 1602'de Amsterdam'da kurulmasıyla başlayan süreci inceledi. Şirket, dünyanın ilk borsalarından birinin temelini atan girişimi de başlatmıştı. Asian Journal of Business Ethics dergisinde yayımlanan makaleye göre, o dönemde şirkette tüccar yardımcısı olarak çalışan Cornelisz, modern kurumsal psikopatlarla ilişkilendirilen 10 temel özelliğin tamamını sergiliyordu.

Araştırmada tanımlanan toksik özellikler arasında, güven kazanmak amacıyla cazibeyi kullanmak, çevresini sadık destekçilerle doldurarak potansiyel rakipleri uzaklaştırmak, rakipler arasında bölünmeler yaratmak ve korku iklimi oluşturmak yer alıyor. Ayrıca güç, para ve kontrol arayışında olan Cornelisz'in, işler ters gittiğinde sorumluluk almaktan kaçındığı belirtiliyor. Bu bulgular, güç ve servet arzusuyla hareket eden bireylerin, kapitalist iş dünyasının başlangıcından itibaren ticari girişimlere yöneldiğini öne sürüyor.

Çalışma kapsamında, 1629'da Batı Avustralya kıyılarındaki resiflerde gerçekleşen ve 200 kişinin ıssız adalarda mahsur kalmasına neden olan Batavia gemisi kazası sonrasındaki tarihi kayıtlar incelendi. Kazadan sağ kurtulanlar arasında en kıdemli kurumsal yetkili konumuna gelen Cornelisz, konsey üyelerini kendi sadık destekçileriyle değiştirerek, kişisel bağlılık yeminleri isteyerek ve olası muhalifleri izole ederek kısa sürede gücünü pekiştirdi. Raporlara göre, onun liderliği altında yaklaşık 100 erkek, kadın ve çocuk öldürüldü; bazı kadınlar da cinsel şiddete maruz kaldı.

Cornelisz, gerçekleştirdiği cinayetleri gıda ve su kaynaklarını korumak için gerekli bir önlem olarak gerekçelendirdi. Ancak bu eylemler, aynı zamanda kendisi için tehdit oluşturabilecek rakiplerini ortadan kaldırmasına da olanak sağladı. Çalışmanın yazarlarından Clive Boddy, "Bu vakayı dikkat çekici kılan şey, Cornelisz'i modern yönetim psikopatisi çerçevesiyle analiz ettiğimizde, kurumsal psikopatlarla ilişkilendirilen tüm temel özellikleri sergilediğinin görülmesi" dedi. Boddy, "Günümüzde toksik işyerlerinde gördüğümüz yöntemlerin aynısı, 1629'a ait bu vakada da karşımıza çıkıyor. Rakiplerini saf dışı bıraktı, sadık olanları ödüllendirdi, korku yarattı, destekçilerini manipüle etti ve ne pahasına olursa olsun gücün peşinden gitti" diye ekledi.

Kazazedelerden oluşan ve Cornelisz tarafından başka bir adada kaderine terk edilen grubun başında ise Wiebbe Hayes adında bir lider bulunuyordu. Hayes, kapsamlı arama çalışmaları organize ederek temiz su kaynakları buldu, besin ihtiyacını karşılamak için deniz kuşu yumurtaları topladı ve et ihtiyacını gidermek üzere bol miktarda balık, valabi ve fok avladı. Bu durum, aynı koşullarla karşı karşıya kalan bir başka liderin tamamen farklı sonuçlar ortaya koyabildiğini gösterdi.

Dr. Boddy, "Hayes işbirliği ortamı oluşturdu, yeni kaynaklar keşfetti ve insanların hayatta kalmasını sağladı. Bu aslında doğal bir liderlik deneyiydi" ifadesini kullandı. Boddy, "Bir grup refaha kavuşurken, diğer grup cinayet ve istismara sürüklendi" diyerek süreci özetledi. Araştırmacılar, bu çalışmanın psikopatik liderliğin günümüz kurumları için oluşturduğu ciddi tehditlere dikkat çektiğini vurguluyor. Bu tehditler arasında işyerinde zorbalık, taciz, çalışan refahının azalması, yüksek personel değişim hızı ve kurumsal başarısızlık bulunuyor.

TürkAta Haber Ajansı
Iğdır Şehir Gündemi