IMF'den Türkiye'ye mali şeffaflık uyarısı
IMF, Türkiye Varlık Fonu'ndaki büyük kamu varlığının raporlanmadığını, TOKİ tablolarının eksik kaldığını ve mali risk yönetiminde ilerlemenin sınırlı olduğunu belirtti.
Uluslararası Para Fonu (IMF), Türkiye'nin mali şeffaflık performansını incelediği yeni değerlendirmesinde kritik eksikliklere işaret etti. Türkiye Varlık Fonu bünyesindeki GSYH'nin yüzde 29'una denk gelen kamu varlıklarının mali raporlarda yer almadığı, deprem harcamalarının raporlanmasında sorunlar bulunduğu ve TOKİ mali tablolarının kamuya açık olmadığı vurgulandı. Mali risk yönetiminde son on yılda yalnızca sınırlı ilerleme sağlandığına da dikkat çekildi.
BirGün'de yayınlanan habere göre, IMF raporu Türkiye'nin 2021'de program bütçesine geçişi ve tahakkuk esaslı Uluslararası Kamu Sektörü Muhasebe Standartları'nın uygulanması gibi adımlarla reform sürecinde olduğunu belirtiyor. Kamu işletmesi raporlamasında iyileşme kaydedilirken, bütçenin bütünleşik sunumu ve kamu harcamalarının büyük bölümünün belgelerde yer alması olumlu gelişmeler arasında sayılıyor. Hükümetin 2017'de vatandaş bütçesi yayımlamaya başlaması ve 2022'de aşan harcamalar için ek bütçe uygulamasına geçmesi de onlarca yıllık ilerlemenin parçası olarak değerlendiriliyor.
IMF, Türkiye'nin Mali Şeffaflık Kodu ilkelerinin yaklaşık üçte ikisinde iyi veya ileri uygulama düzeyini karşıladığını, bu oranın 2015'te yarı seviyesinde olduğunu aktarıyor. Kod ilkelerinin yaklaşık üçte birinde değerlendirme düzeyinin 2015'ten bu yana yükseldiği belirtiliyor. Genel yönetim yükümlülükleri ve finansal varlıkların neredeyse tamamı raporlama kapsamına alınırken, kamu emeklilik sistemi yükümlülükleri kapsam dışında kalıyor.
Mali risk yönetiminin Türkiye için en zorlu alan olmaya devam ettiği ve son 10 yılda sınırlı ilerleme kaydedildiği ifade ediliyor. Makroekonomik risk değerlendirmelerinin üst düzey hassasiyet analizleriyle sınırlı kaldığı, tüm mali riskleri özetleyen tek bir raporun yayımlanmadığı vurgulanıyor. Nüfusun hızla yaşlanması uzun vadeli mali sürdürülebilirlik analizlerini zorunlu kılarken, bu analizlerin henüz mevcut olmadığı belirtiliyor. Buna karşın kamu borçları ve KÖİ garantileri raporlamasının kaliteli olduğu, finans sektörü risklerinin tam açıklandığı ve depremle bağlantılı çevresel risklerin iyi yönetildiği kaydediliyor.
Sistematik mali raporlama yapısındaki boşlukların makroekonomik açıdan kritik boyutlarda olduğu ve bazı göstergelerin değerlendirme düzeyinin düşmesine yol açtığı belirtiliyor. 2023 depremleri yeniden inşa harcamalarının gerçekleşme zamanına yönelik sorunlar bulunuyor. Hükümet raporlarına göre deprem harcamaları 2023'te GSYH'nin yüzde 3,6'sına, 2024'te yüzde 1,7'sine ve 2025'te yüzde 0,8'ine karşılık geliyor. IMF, "Bu rakamlar ödenekler açısından doğru olmakla birlikte, fiilî harcamalar açısından ilk yıllardaki harcamaları önemli ölçüde yüksek, sonraki yıllardaki harcamaları ise düşük göstermektedir. Bunun bütçe açıklarına da karşılık gelen etkileri bulunmaktadır. 2023 yılı için raporlanan GSYİH'nin yüzde 3,6'sı tutarındaki harcamanın yalnızca yüzde 0,8'lik kısmı fiilen gerçekleştirilmiştir" ifadesini kullanıyor.
Kur Korumalı Mevduat (KKM) uygulamasının maliyetinin GSYH'nin yüzde 4,2'sine ulaştığı belirtiliyor. Hükümetin dövize endeksli TL mevduatlarda GSYH'nin yüzde 8'ine kadar kur riski üstlendiği, kur değer kaybının devlete yüzde 4,2'lik maliyet yüklediği aktarılıyor. Bu maliyetin bir bölümü bütçeden karşılanırken, bir bölümü Merkez Bankası zararlarına yansıyarak özkaynakların GSYH'nin yüzde 2,9'u kadar negatif seviyeye gerilemesine neden oldu. IMF, "KKM uygulaması aşamalı olarak sona erdirilmektedir. Bununla birlikte bu uygulama, alışılmışın dışındaki politikaların önemli mali riskleri fiilî yükümlülüklere dönüştürebileceğinin çarpıcı bir örneğini oluşturmaktadır" değerlendirmesini yapıyor.
TOKİ'nin mali bilgilerinin Kamu İşletmeleri Raporu'nda yer almadığı ve kendi mali tablolarının kamuya açık olmadığı, Sayıştay denetiminde şartlı görüş aldığı kaydediliyor. TOKİ varlıklarının GSYH'nin yüzde 2,6'sına karşılık geldiği, kurumun deprem sonrası yeniden inşa harcamalarının başlıca alıcıları arasında olduğu ve sosyal konut projeleri için devletten ücretsiz arazi devraldığı belirtiliyor. TOKİ'nin 2023'ten bu yana önemli tutarlarda bütçe transferi aldığı da ifade ediliyor.
Türkiye Varlık Fonu'ndaki şeffaflık eksikliğine dikkat çekilen raporda, GSYH'nin yüzde 29'u değerindeki kamu varlığının hiçbir mali raporda yer almadığı, kamuoyuna sınırlı bilgi sunulduğu aktarılıyor. Fonun Santiago İlkeleri'ne uyum sağladığını belirtmesine rağmen erişilebilir mali bilgilerin sınırlı kaldığı, faaliyet raporları ile dipnot içermeyen ve denetlenmemiş mali tablolardan oluştuğu vurgulanıyor. Denetim raporlarının yurt içinde kamuoyuna açıklanmadığı, fonun varlık ve yükümlülüklerinin niteliği ile hükümetle ilişkileri konusunda açıklık bulunmadığı belirtiliyor. Bu sorunların büyüklükleri itibarıyla makroekonomik açıdan kritik önem taşıdığı kaydediliyor.
IMF, mali şeffaflığın geliştirilmesi için dört öncelikli öneri sunuyor. İlk olarak, Devlet Mali İstatistikleri raporlamasının tüm kamu sektörünü kapsayacak şekilde genişletilmesi, genel yönetimi, TOKİ dahil tüm kamu işletmelerini ve Türkiye Varlık Fonu'nu içeren konsolide gelir tabloları ile bilançolar hazırlanması isteniyor. Deprem harcamalarının da fiilen yapıldıkları yıllarda raporlanması gerektiği belirtiliyor. İkinci öneri, bakanlıklar, döner sermayeler ve bütçe dışı fonlar dahil tüm merkezi yönetim kuruluşlarını kapsayan yıllık bir mali tablo hazırlanması ve Sayıştay tarafından denetlenmesi yönünde.
Üçüncü olarak, hükümetin mali hedefinin bütçe belgelerinde açıkça ilan edilmesi, yayımlanması ve gerçekleşmelerin raporlanması, bu yükümlülüğün Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nda açıkça düzenlenmesi öneriliyor. Dördüncü öneri ise makroekonomik gelişmeler, garantiler, KÖİ projeleri, kamu işletmeleri, finans sektörü, yerel yönetimler, doğal afetler ve demografik değişimden kaynaklanan uzun vadeli riskleri kapsayan yıllık bir mali risk raporu hazırlanmasını içeriyor.
TürkAta Haber Ajansı
Iğdır Şehir Gündemi