Cengiz Kuday'dan Buca ve Kültürel Kayıp Üzerine
Prof. Dr. Cengiz Kuday, memleketin medeniyet anlayışının korunan yapılarla ölçüldüğünü belirterek, Buca'daki değişimi ve kültürel mirasın ihmal edilmesini kaleme aldı.
Bir toplumun medeniyet düzeyi, inşa ettiği yollar ve binalarla sınırlı değildir. Emanet alınan eski yapılar, yaşlı ağaçlar ve bahçelere gösterilen özen, o kültürün gerçek yüzünü ortaya koyar. Geçmişin güzelliklerini koruyan toplum ile onları ihmal edenler arasında belirgin bir fark bulunur. Bu durum genellikle İstanbul’daki kayıplar üzerinden tartışılır ancak benzer süreçler memleketin diğer şehirlerinde daha sessiz biçimde devam eder.
Cumhuriyet'te Olaylar Ve Gorusler'in makalesine göre, Prof. Dr. Cengiz Kuday, meseleyi sadece şehircilik hatalarıyla açıklamanın yetersiz olduğunu vurguluyor. Planları ve yapıları sahiplenen ya da terk edenlerin insan olduğunu hatırlatan Kuday, değer algısının şehirlerin görünümünü belirlediğini belirtiyor. Arsa değerinin ön planda tutulması, eski eserlerin bakımının gereksiz görülmesi ve çirkinliğe alışılması, kültürel bir erozyona işaret ediyor. Çocukların estetik bir çevre görmeden büyümesi, ileride bu kayıpların telafisini zorlaştırıyor.
Yazar, bu kaybı en yakından Buca’da gözlemlediğini ifade ediyor. 1953 yılında geldiği ve kendisini Bucalı saydığı ilçede, geçmişte farklı inançlardan ve kökenlerden gelen insanların uyum içinde yaşadığını aktarıyor. O yıllarda kırmızı kiremitli köşklerin yeşillikler arasında uzandığı, üzüm bağlarının ve açık alanların bulunduğu manzaraların bugün yapılaşma nedeniyle kaybolduğunu dile getiriyor. Şehirlerin büyümesi doğal bir süreç olsa da, bunu yalnızca daha fazla bina yapmak olarak algılamanın, yerleşimlerin kişiliğini yitirmesine yol açtığını savunuyor.
Kuday, eski ortaokulundaki Afrodit heykeli, tunç heykeller, renkli vitraylar ve şöminelerin çocukluk hafızasında bıraktığı izlere değiniyor. O dönemde bu estetik çevrenin, güzelliğe ve esere saygıyı gündelik yaşamda öğrettiğini belirtiyor. Yıllar sonra ziyaret ettiği okul binasının terk edilmiş, vitraylarının kırılmış, kapılarının sökülmüş ve havuzunun toprakla doldurulmuş halde olmasının üzüntü verici olduğunu anlatıyor. Bir eğitim kurumunun kendisinin korunamaması, toplumsal ilgisizliğin somut bir yansıması olarak değerlendiriliyor.
Ortak mirasa sahip çıkma bilincinin zayıfladığına dikkat çeken Kuday, kişisel mülk dışındaki değerlere gösterilen özensizliğin medeniyet anlayışıyla çeliştiğini ifade ediyor. 'Cinema Paradiso' filmindeki yıkılan sinema sahnesinden esinlenen yazar, bir yapının yok oluşuyla birlikte oradaki yaşanmışlıkların da silindiğini vurguluyor. Bu durumun sadece bir nostalji olmadığını, kırılan vitray ve yok edilen bahçelerin somut kayıplar olduğunu belirtiyor. Kültürel zenginlikle övünülürken, bu zenginliğe bugün nasıl davranıldığı konusunda dürüst bir değerlendirme yapılması gerektiğini savunan Kuday, estetiği ve korumayı günlük sorumluluk haline getirmenin önemine dikkat çekiyor.
Benzer cümlelerin kurulmaması için güzelliği koruma kültürünün yaşatılması gerektiğini belirten yazar, değişimi kendi yaşadığı yer üzerinden anlatırken, bu durumun ülke geneline yayıldığını ima ediyor. Çocuklara bırakılacak mirasın, sadece 'bir zamanlar burası güzeldi' cümlesiyle sınırlı kalmaması için toplumsal duyarlılığın artırılması gerektiği mesajı veriliyor.
TürkAta Haber Ajansı
Iğdır Şehir Gündemi